مصطفی دانشور (Mostafa Daneshvar)

ویکی مدیا چیست؟
در دنیا اینترنت یکی از مهمترین سایت های مرجع که بیشتر کاربران با آشنایی دارند ویکی پدیا است. این دانشنامه یکی از سایت های مرجع دنیا است که به زبان های مختلف توسط کاربران در سرتاسر دنیا نوشته و ویرایش می شود. این دانشنامه و سایت های جانبی آن همه بر روی برنامه مدیاویکی کار قرار گرفته اند. امروز قصد دارم درباره این برنامه توضیحات مختصری ارائه دهم. امیدوارم این نوشته برای همه از جمله دارندگان سایت ها و کسانی که مایل به راه اندازی سایتی با چنین برنامه هستند مفید واقع شود.
مدیاویکی برنامه است آزاد و رایگان که تحت اجازه نامه گنو منتشر می شود. همه می توانند یک نسخه رایگان از این برنامه را از سایت رسمی آن دانلود کرده و در هر کجایی که می خواهند استفاده کنند. از مدیاویکی برای یک سایت ساده با بازدید کننده های محدود تا سایت های بزرگی مانند ویکی پدیا می توان استفاده کرد. این برنامه بسیار قدرتمند است. مدیاویکی از پی‌اچ‌پی و مای‌ اس‌کیو‌ال برنامه پردازش و ذخیره سازی اطلاعات استفاده می کند. در برخی موارد می توان حتی از پستگر‌اس‌کیو‌ال برای ذخیره سازی دیتا استفاده کرد ولی به طور پیش فرض دیتابیس آن مای‌ اس‌کیو‌ال است. کاربران بدون داشتن دانشی درباره ی اچ‌تی‌ام‌ال و سی‌اس‌اس می توانند به راحتی صفحات ایجاد کرده و آنها را اصلاح کنند. مدیاویکی در صفحاتش از ویکی متن استفاده می کند. کاربر با وارد کردن متون ساده و یا ویکی متن ها می تواند صفحات گوناگونی تولید کند که دورون داد با برون دادی که مدیاویکی تولید می کند بسیار متفاوت است. همین تنوع در سطح استفاده از مدیاویکی را به یکی از قدرتمند ترین برنامه های ویکی ساز تبدیل کرده است. هر چند برنامه های ویکی سازی مانند موین موین نیز از ویکی متن های استفاده می کنند ولی مدیاویکی با در اختیار قرار دادن ابزارها و امکانات در کنار سادگی در استفاده و راه اندازی باعث مزیت نسبی این برنامه بر دیگر ویکی سازهای دنیا شده است. استفاده ویکی پدیا و سایت های مشابه آن در سطح وسیع با کاربران میلیونی و در دسترس بودن همیشگی آن سایت های مبتی بر مدیاویکی مهر تاییدی بر توانایی های مدیاویکی است.
مدیاویکی چگونه کار می کند؟
هنگامی که کاربر یک صفحه را اصلاح می کند و تغییرات را برای ذخیره سازی در دیتابیس به سرور می فرستد مدیاویکی نسخه جدیدی از آن صفحه را بدون آن که نسخه قبلی را پاک کند، ذخیره می کند. این قابلیت تولید نسخ مختلف از یک صفحه باعث می شود کاربران بتوانند روند تدریجی تکامل هر مقاله را پیگیری کنند و هر نسخه به نسخه دیگر مقایسه کنند. کاربران حتی می توانند تغییرات ایجاد شده در هر مرحله را به هر مرحله ای که می خواهند برگردانند. در ساختن صفحات ویکی می توان از چندرسانه ای ها و تصاویر  بهره جست. به طور کلی مدیاویکی در یک طیف گسترده از یک صفحه ساده که فقط شامل متن تا صفحات دارای جداول و تصاویر تولید می کند.
با توجه به نوع تنظیماتی که در فایل تنظیمی مدیاویکی قرار داده شده است کاربران می توانند با داشتن و یا نداشتن نام کاربری صفحات یک ویکی را اصلاح کنند. مثلا در ویکی پدیا این امکان وجود دارد که کاربر بدون داشتن نام کاربری صفحات را تغییر دهد که در این صورت آدرس آی‌پی او به عنوان تغییر دهنده صفحه ذخیره می شود. هنگامی که کاربر با نام کاربری خود وارد ویکی می شود در هنگام تغییر هر نوع صفحه ای نام او به عنوان نویسنده آن نسخه در تاریخچه آن صفحه ذخیره می شود. برخی سایت ها برای آن که جلوی خراب کاری های افراد ناشناس و روبات های مخرب را بگیرند از دسترسی اصلاح صفحات را محدود به کاربران ثبت نامی خود می کنند که این کار مزایای خود را دارد. یکی از مزایای مدیاویکی داشتن هسته و افزونه هایی است که به آن کارایی های دیگر اضافه می کنند. شما با افزودن افزونه ها به مدیاویکی به هسته اصلی می توانید عملکرد مدیاویکی را به طور قابل ملاحظه ای بهبود بخشید.
نصب مدیاویکی
برای نصب مدیاویکی باید سرور حداقل های زیر را داشته باشد:
۱. وب سروری مانند آپاچی یا آی‌ای‌اس
۲. پی‌اچ‌پی ۵ یا بالاتر
۳. پایگاه داده مای اس‌کیو‌ال یا پستگر‌اس‌کیو‌ال
راهنمای سریع نصب
برای نصب مدیاویکی باید یک نسخه از مدیاویکی را در سرور خود قرار دهید. سپس از طریق مرورگر به آن مسیر وارد می شود. (http://test.com/mediawiki) در آنجا باید بر روی آن لینکی که در آن صفحه است کلیک کنید تا به صفحه نصب مدیاویکی وارد شوید. در آن صفحه باید اطلاعات لازم برای نصب مدیاویکی و ذخیره آنها در فایل تنظیمات آن وارد کنید. شما باید قبل از نصب مدیاویکی یک پایگاه داده مخصوص مدیاویکی ایجاد کرده باشید تا در هنگام نصب آن اطلاعات را در آنجا وارد کنید. چنانچه همه اطلاعات وارد شده درست باشند سیستم در آن به شما پیام نصب موفقیت آمیز مدیا ویکی را نشان می دهد و از شما می خواهد فایل تولید شده که حاوی تنظیمات مدیاویکی است را به مسیر اصلی مدیاویکی انتقال دهید. چنانچه همه این کارها را به درستی انجام دهید در مراجعه به مسیر اصلی ویکی خودتان مشاهده خواهید کرد که مدیاویکی نصب شده و صفحه اصلی آن به طور پیش فرض تولید شده است. اکنون شما نیز دارای یک ویکی هست.

در همین زمینه:

برای بهترکردن لینک ها

سایت مدیاویکی

راهنمای نصب

تنظیم

سیستم عامل لینوکس یکی از قوی ترین سیستم های عامل به لحاظ پشتیبانی است. کاربران و تولید کنندگان همه سعی دارند به بهترین نحو از مصرف کننده حمایت کنند. پایه تولید و توسعه لینوکس ها در بیشتر موارد کار دسته جمعی افراد مختلف است. انجمن هر لینوکسی که از افراد مختلف با علایق و سلایق مختلف تشکیل شده است همیشه سعی می کند از کاربران خود در استفاده از لینوکس پشتیبانی کنند. برخی کاربران برای آن که مشکلات خود را در سیستم عامل لینوکس رفع کنند دقیقا نمی دانند چگونه کمک بگیرند. این نوشته سعی خواهد کرد به شما روش مطلوبتر کمک گرفتن در لینوکس را یاد دهد.

خودتان به خودتان کمک کنید

همیشه به یاد داشته باشید هیچ کس بهتر از شما به امور سیستم شما آگاه نیست. شاید شما به لحاظ فنی دانش کمی درباره سخت افزار و نرم افزار داشته باشید ولی به یاد داشته باشید این شما بوده اید که این شرایط را برای سیستم خود ایجاد کرده اید. پس همیشه برای آنکه به خودتان کمک کنید یا از دیگران کمک بخواهید به یاد داشته باشید شرایط را کامل برای خود و یا طرف مقابل شرح دهید.

بزرگتر کمک در خود لینوکس موجود است

همه برنامه ها و هسته لینوکس به طور دقیق دارای راهنمایی هایی هستند. پس قبل از آنکه به خودتان زحمت بدهید و در منابع دیگر شروع به گشتن کنید در خود لینوکس برای خودتان راه حل پیدا کنید. مثلا شما دستور خاصی را در لینوکس می دانید و به طور دقیق از استفاده سر در نمی آورید پس کافی است در ابتدای فرمان (man) اضافه کنید تا لینوکس برای شما به طور کامل راهنمای آن دستور را نمایش دهد.

مراجعه به سایت توزیع لینوکس

در اکثر سایت هایی رسمی که توزیع خاصی از لینوکس را تولید می کنند همیشه راهنماها و دستور العمل های برای استفاده درست و رفع عیب های احتمالی موجود است. آن در فرمت های گوناگون موجود هستند فقط کمی در آن سایت جستجو کنید حتما چیزی خواهید یافت.

انجمن (Forum)

چه در سایت اصلی لینوکس خود یا گروه های کاربری می توانید به انجمن های آنجا مراجعه کنید. در بخش مناسب سوال خود را مطرح کنید. همیشه به یاد داشته باشید که باید صبور باشید. همه کسانی که در این جامعه و انجمن ها حضور دارند به خاطر علاقه مند خود به لینوکس این کار را انجام می دهند و به خاطر این کار مزدی دریافت نمی دارد. پس شما نمی توانید از یک داوطلب توقع بیجا داشته باشید.

کانال های (IRC)

همیشه برای هر توزیعی از لینوکس یک کانال آی‌ار‌سی وجود دارد. پس شما می توانید برای گفتگوی برخط به آنجا مراجعه کنید. این که چگونه و به کجا برای دریافت کمک از طریق آی‌ار‌سی مراجعه کنید در سایت آن توزیع لینوکس حتما اطلاعاتی موجود می باشد. وقتی به هر کانال مراجعه می کنید چند نکته را به خاطر داشته باشید. اول آنکه صبور باشد. دوم مشکلات خود را به طور کامل توضیح دهید. سوم هیچگاه برای سوال پرسیدن سوال نکنید بله سوال خود را شفاف مطرح کنید. در هنگامی که مشکلاتی حاد داشتید یا مشکلاتی که باید قدم به قدم با توضیحاتی با رفع شود از کانال های آس‌ار‌سی استفاده کنید.

باگ

اگر مشکل شما تا به این مرحله حل نشده است چنانچه مراحل بالا را به دقت انجام داده باشید به احتمال زیاد شما در لینوکس خود اشکال پیدا کرده اید. اکنون شما می توانید به لینوکس کمک کنید. کافی است به سایت لینوکس خود رفته و به سیستم گزارش ایراد (bug) آنجا مراجعه کنید. با پیدا کردن محل مناسب به طور کامل آنچه را که برای شما در استفاده از برنامه خاص پیش آمده را گزارش دهید. بار دیگر صبور باشید. حتما یک نفر آن گزارش را خواهد خواند و از شما اطلاعات تکمیلی در خواست خواهد کرد. بسته به نوع ایراد ممکن است آن با افزودن به اصلاحیه با در ویرایش بعدی مشکل رفع خواهد شد

English

Title : Getting help

Process :

1. You should help yourself

2. Use (man)

3. Go to official websites

4. Forum

5. IRC

6. bugs

کسانی که به برنامه نویسی وب آشنایی دارند با اصلاح URL آشنایی کاملا دارند. یکی از مشکلاتی که هم برای نویسندگان و کاربران وب مشهود است نوع ببوقتی که در یک کد وب متغییر تعریف می شود و برای اینکه این متغییر مقدار دهی شود گاهی باید از ورودی موجود در url استفاده کرد. مثلا نام کاربری یا کلمه رمز یک کاربر می تواند در url تعریف شود که وقتی کاربر آن را وارد می کند در url قرار گیرد. این مقدار داده زیاد در url مشکلاتی به لحاظ شکل زیبا و حجم داده در url ایجاد کنید.

بسیاری از سرورهای لینوکس و برخی سرورهای ویندوز برای این مشکل راه حلی داده اند. در بیشتر سرورهای لینوکس آپاچی کنترل کننده رفتار سرور و مفسرها است. در آپاچی برای اینکه مشکل url های زشت حل شود از ماژولی به نام mod_rewrite استفاده می شود. برای اینکه به مفهوم url زشت بهتر پی ببریم به مثال زیر توجه کنید:

۱٫ http://example.com/index.php?date=2009&month=02&day=02&post=1

مشکلی که در پیوند بالا مشاهده می کنید طولانی بودن و به هم ریختگی است. برای کاربران و موتورهای جستجوگر این نوع پیوند به هیچ وجه خوش آیند نیست. موتور های جستجو در پیدا کردن آنها با مشکلاتی مواجه می شوند. حال نوع اصلا شده پیوندبالا را مشاهده کنید:

http://example.com/2009/02/02/01

پیوند بالا بهتر قابل فهم برای کاربر معمولی و برای رباتهای جستجوگر است. این نوع تغییر در شمایل در پیوند در آپاچی همانگونه که گفته شده با استفاده از ماژول mod_rewrite انجام می شود.

در سرویس های مانند وبلاگ یا ویکی این تبدیل برای مدیران وبلاگ و ویکی بسیار مهم است. اهمیت این نوع تغییر در بالا توضیح داده شد. من در بسیار از سایت ها و وبلاگ ها این مشکل را دیده بودم. خودم برای وردپرس و مدیا ویکی این مشکل را حل کردم.

برای اینکه بدانید آیا می توانید این نوع مشکل را در سایت و وبلاگ خودتان حل کنید از نوع سرور خود مطلع شوید. راهنمایی کوتاه زیر برای سایت های است که دسترسی مدیریتی به سرور ندارند و تنها به FTP سایت خود دسترسی دارند.

اول برای اینکه مطمئن شود با مدیر سرور خود تماس بگیرد و از او بپرسید آیا آپاچی سرور دارای ماژول mod_rewrite است یا خیر؟ همچنین آیا از فایل .htaccess پشتیبانی می کند؟

بعد از آنکه مطمئن شدید نیازمندی های مورد نظر شما وجود دارد به برنامه وبلاگ یا هر برنامه ای که در وب برای انتشار محتوا استفاده می کنید مراجعه کنید و ببینید آیا می تواند url های زشت را باز سازی کند. مثلا برنامه های مانند وردپرس یا مدیاویکی از چنین قابلیتی برخوردارند. وردپرس به طور خود کار می تواند فایل .htaccess را برای این منظور بازسازی کند. حتی اگر هم نتوانست وردپرس متن لازم برای این کار را در اختیار شما قرار می دهد تا در فایل  .htaccess قرار دهید.

در مدیاویکی کار کمی دشوارتر است. اول اینکه باید فایل تنظیمات ویکی را دستی تغییر دهید. دوم آنکه نحوه دسترسی به پی اچ پی هم در نوع سرورهای فرق دارد. مثلا برخی از سی جی آی و یا آپاچی استفاده می کنند. تنظیم کردن مدیاویکی با آپاچی بهتر است تا نوع سی جی آی. تولید کنندگان مدیاویکی هم چنین تاکیدی دارند که بهتر است از آپاچی استفاده شود.

شما می توانید برای مطالعه دقیق تر درباره بهبود url های زشت به سایت برنامه مورد نظر مراجعه کنید. در زیر برخی از این سایت های قرار داده شده است. چون من کار با سرورهای ویندوز را آنچنان بلد نیستم بنابراین فقط به ذکر آدرس مقاله رسمی آی آی اس اکتفا می کنم. چنانچه مشکلی در این زمینه داشتید می توانید در بخش نظرات بنویسید.

۱٫http://learn.iis.net/page.aspx/460/using-url-rewrite-module/

2. http://httpd.apache.org/docs/1.3/mod/core.html#options

3.http://codex.wordpress.org/Glossary#mod_rewrite

4. http://codex.wordpress.org/Using_Permalinks

http://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Short_URL

کسانی با لینوکس و جامعه کدباز آشنایی دارند حتما نام کانال و فریند را شنیده اند. کانال در واقع مکانی است که کاربران در اینترنت جمع می شوند تا مشکلات هم دیگر را حل کنند یا درباره مسایل جاری هر برنامه گفتگو کنند. در این نوشته سعی خواهم کرد با استفاده از متن موجود در سایت رسمی فریند نحوه ثبت نام در این سرویس را توضیح دهم. این توضیحات جنبه عمومی داشته و مربوط به برنامه خاصی نمی شود. برای اتصال به کانال های آی ار سی شما می توانید از برنامه هایی مانند پجین یا کانورسشن استفاده کنید. البته سایت میبیت با استفاده از ابزار وب بدون نیاز به برنامه خاصی شما را به آی ار سی مورد نظر متصل می کند. استفاده از آی ار سی نیازمند ثبت نام خاصی نمی باشد ولی برای اینکه در این شبکه برای خود و دیگران شناخته شده باشید و به سهولت با دیگران ارتباط برقرار کنید بهتر است برای خودتان نامی مخصوصی انتخاب کنید. (دنباله…)